در یک نظام عادلانه، درخواست برای بررسی به معنای صدور حکم پیشاپیش نیست. برعکس، یکی از نشانههای سلامت یک نظام این است که بتواند در برابر پرسشها و ابهامهای عمومی، امکان بررسی و توضیح فراهم کند.
در مورد مسابقات ورزشی، بهویژه در سطح جام جهانی، تصمیمهای داوری گاه میتوانند سرنوشت یک تیم، کوشش چندین سالۀ ورزشکاران و احساس میلیونها هوادار را تحت تأثیر قرار دهند. از این رو، هرچه پیامد یک تصمیم بزرگتر باشد، اهمیت شفافیت دربارۀ فرایند اتخاذ آن نیز بیشتر میشود. این اصل فقط دربارۀ تیم ایران صدق نمیکند؛ هر تیمی از هر کشور دیگری که در شرایط مشابه قرار گیرد، باید از همین امکان برخوردار باشد.
این همان چیزی است که در فلسفۀ سیاسی و اخلاق عمومی از آن با عنوان «عدالت رویهای» یاد میشود. عدالت فقط در این خلاصه نمیشود که در پایان چه نتیجهای حاصل شده است، بلکه به این نیز مربوط است که آیا مسیر رسیدن به آن نتیجه؛ منصفانه، روشن و قابل ارزیابی بوده است یا نه. انسانها معمولاً زمانی تصمیمها را عادلانهتر میشمارند که بدانند قواعد مشخص بودهاند، معیارها برای همه یکسان اعمال شدهاند و در صورت بروز اختلاف، راهی برای بررسی وجود دارد.
در ورزش مدرن، این مسئله با ورود فناوریهای پیشرفته اهمیت بیشتری یافته است. استفاده از فناوریهایی مانند سامانۀ آفساید نیمهخودکار با هدف کاهش خطاهای انسانی و افزایش دقت در تصمیمهای داوری طراحی شده است. این فناوریها بدون تردید دستاورد مهمی برای فوتبال معاصر هستند و میتوانند بسیاری از خطاهای گذشته را کاهش دهند، ولی درعینحال، فناوری نیز مانند هر ابزار انسانی دیگری نیازمند پاسخگویی است.
هرچه تصمیمگیری بیشتر به سامانههای پیچیدۀ فنی وابسته شود، ضرورت توضیحپذیری آن و تردیدزدایی از احتمال دخالت سوگیرانه نیز افزایش مییابد. اگر یک داور انسانی اشتباه کند، امکان بررسی رفتار و استدلال او وجود دارد، ولی هنگامی که تصمیمی بر اساس دادهها، تصاویر، الگوریتمها و سامانههای فنی اتخاذ میشود، طبیعی است که افکار عمومی بخواهد بداند این دادهها چگونه انتخاب و تفسیر شدهاند، چه معیارهایی در تصمیم نهایی نقش داشتهاند و آیا همین فرایند برای همۀ تیمها به یک شکل اجرا شده است یا نه.
🗞مطلبی که خواندید بخشهایی از یادداشتی با همین عنوان است که در شماره ۱۹۴ ماهنامه مدیریت ارتباطات منتشر شده است. میتوانید نسخه کاغذی ماهنامه را از سیمای شرق سفارش دهید.
