این پلتفرم با فراهمآوردن بستری امن برای تعاملات مستقیم و بیواسطه میان سران کشورها و تسهیل معاشرتهای سیاسی غیررسمی، توانسته است مسیر صلحسازی و معادلات مذاکرات منطقهای را بهطور بنیادین تغییر دهد.
پناهگرفتن در لایههای رمزنگاریشدۀ واتساپ، به دیپلماتها نوعی «آزادی عمل ساختاریافته» بخشیده است. آنها در این گروههای خصوصی، فارغ از تشریفات دستوپاگیر، به اشتراکگذاری محرمانۀ منابع، هماهنگی نشستها و تدوین استراتژیهای مشترک میپردازند. این فضا به بستری برای شکلگیری اتحادهای غیررسمی و لابیگریهای پشت پرده بدل شده است که در نهایت، فرایند تصمیمسازیهای کلان را تسهیل میکند.
در واقع، این شیوه از ارتباط دیجیتال، نسخۀ مدرن و بیمرز همان سنت دیرینۀ «رایزنیهای راهرویی» یا ترک جلسات رسمی برای «گپزدنهای دونفره» است؛ با این تفاوت که اکنون دیپلماتها حتی در دورترین فاصلههای جغرافیایی نیز میتوانند آن فضای صمیمی و تعیینکننده را بازسازی کنند.
در سال ۲۰۲۳، وزارت امور خارجه بریتانیا رسماً تأیید کرد که دیپلماتهای این کشور، از جمله دومینیک راب، وزیر خارجۀ پیشین، برای پیشبرد امور حاکمیتی به جای بهرهگیری از بسترهای امن و اختصاصی دولتی، به واتساپ متوسل شدهاند. در دوران نخستوزیری بوریس جانسون (۲۰۲۲-۲۰۱۹)، این روند تحت تأثیر بحران کرونا به اوج خود رسید؛ بهطوری که تبادلات سریع در واتساپ بهمرور جایگزین مکاتبات رسمی ایمیلی و نشستهای حضوری شد.
در جغرافیای سیاسی خاورمیانه، جایی که واتساپ ستونفقرات ارتباطات روزمره محسوب میشود، شاهد اتکای فزاینده و معناداری به این پلتفرم برای تعامل با سران دولتهای خارجی هستیم. در کشورهای حوزۀ خلیجفارس، فرهنگ سیاسی و ساختار قدرت بهشدت بر «روابط شخصی عمیق» و پیوندهای مبتنی بر اعتماد استوار است؛ در چنین بافتاری، واتساپ فراتر از یک ابزار ساده، به حلقۀ وصلی حیاتی برای ایجاد و صیانت از پیوندهای حرفهای با سایر دولتها بدل شده است.
نمونۀ اعلای این رویکرد را میتوان در دوران ریاستجمهوری دونالد ترامپ رصد کرد؛ جایی که او و مشاوران ارشدش، مانند استیو ویتکاف و جرد کوشنر، با درک اهمیت «دیپلماسی بیواسطه»، سرمایهگذاری زمانی و تلاشهای دیپلماتیک گستردهای را صرف کردند تا از طریق پیامرسانهای فوری، رابطهای تنگاتنگ و استراتژیک با رهبران کشورهای عربی بنا کنند.
🗞 مطلبی که خواندید بخشی از مقالهای با عنوان «آنارشی دیجیتال و استحالۀ قدرت» است که در شماره ۱۹۲ ماهنامه مدیریت ارتباطات منتشر شده است. میتوانید نسخه کاغذی ماهنامه را از سیمای شرق سفارش دهید.
منبع: Chatham House
