سازمانهای بینالمللی همچون NetBlocks و Freedom House هر سال میلیاردها دلار زیان اقتصادی ناشی از قطعیهای اینترنت را مستند و منتشر میکنند. اما یک گروه مهم همیشه از این معادله بیرون میماند؛ نوجوانان!
این غیاب تصادفی نیست. نوجوانان رأی نمیدهند، لابی نمیکنند و در محاسبات رسمی ذینفعان جایی ندارند. اما شواهد پژوهشی روشن است؛ در میان همۀ گروههای جمعیتی، آنها از انقطاع دیجیتال، بیشترین آسیب را میبینند و کمترین صدا را برای بیان و مطالبه دارند. وقتی اینترنت قطع میشود، نسل مهاجر از دنیای آنالوگ به جهان دیجیتال یک ابزار از دست میدهند، درحالیکه نوجوانان بخشی از بستری را از دست میدهند که رشد شناختی، هویتی و اجتماعیشان در آن جریان دارد.
مسئله فقط توقف نیست. مسئله این است که این توقف، یکسان توزیع نمیشود. خانوارهای با سرمایۀ اقتصادی بالاتر میتوانند با ابزارهای جایگزین، از رومینگ بینالمللی گرفته تا خطوط اختصاصی و محتوای آفلاین از پیش ذخیرهشده، اثر قطعی را تا حدی خنثی کنند. اما بسیاری از این توانایی برخوردار نیستند. پژوهشهای یونیسف در کشورهای با قطعیهای مکرر نشان میدهد دانشآموزانی که از خانوارهای کمدرآمد میآیند، در دوران قطعی تا چهاربرابر بیشتر از همتایان ثروتمندشان از جریان آموزشی عقب میمانند.
نتیجه اینکه هر دورۀ قطعی، شکاف آموزشی موجود را عمیقتر و تثبیتشدهتر میکند و برخلاف خسارت مالی که قابل جبران است، محتوای آموختهنشده برنمیگردد. در ادبیات توسعۀ انسانی از این پدیده با عبارت «از دست دادن برگشتناپذیر فرصت» یاد میشود؛ مفهومی که در محاسبات اقتصادی قطعیهای اینترنت بهندرت دیده میشود.
وقتی اینترنت قطع میشود، ناگهان بخش مهمی از زندگی نوجوان امروز گم میشود؛ پدیدهای که روانشناسان به آن Fear of Missing Out یا FOMO میگویند. اضطراب ناشی از احساس غایببودن در یک رویداد اجتماعی در حال وقوع، در دوران قطعی اینترنت به شکل چشمگیری تشدید میشود. بر اساس نتایج پژوهشهای متعدد، در دورههای انقطاع دیجیتال، گزارش علائم اضطراب اجتماعی در نوجوانان بهطور معناداری افزایش مییابد. برای نوجوانی که هویت اجتماعیاش هنوز در حال شکلگیری است، این اضطراب میتواند به فشار روانی پایدار تبدیل شود.
🗞متن کامل این یادداشت با همین عنوان در شماره ۱۹۳ ماهنامه مدیریت ارتباطات منتشر شده است. میتوانید نسخه کاغذی ماهنامه را از سیمای شرق سفارش دهید.
