آموزش حضوری یکی از همین زیرساختهاست. امروز مسئله صرفاً تعطیلی چندروزۀ مدارس و دانشگاهها یا گسترش آموزش مجازی نیست. مسئله آن است که جامعه، سیاستگذاران و حتی بخشی از نظام آموزشی، بهتدریج در حال عادتکردن به حذف یکی از مهمترین بسترهای تولید سرمایۀ انسانی، سرمایۀ اجتماعی و اعتماد نهادی هستند.
با تداوم مجازیشدن مدارس و دانشگاهها از اسفندماه سال گذشته تاکنون و در شرایطی که قرار بود بخشی از کلاسهای عملی و کارگاهی بهصورت محدود از سر گرفته شود، بار دیگر احتمال تعلیق آموزش حضوری افزایش یافته است. اما مسئله فقط تعطیلی کلاسها نیست؛ آنچه در معرض فرسایش قرار دارد، «زیست آموزشی حضوری» است.
اگر سرمایۀ انسانی را موتور توسعه بدانیم، سرمایۀ اجتماعی سوخت حرکت آن است. رابرت پاتنام سرمایۀ اجتماعی را حاصل شبکههای تعامل، اعتماد متقابل و هنجارهای همکاری میداند؛ عناصری که بدون تجربۀ زیستۀ حضور، بهسختی شکل میگیرند. مدرسه و دانشگاه از مهمترین نهادهای تولید سرمایۀ اجتماعی هستند؛ زیرا افراد در این فضاها علاوهبر دانش، مهارت گفتوگو، همکاری، تحمل تفاوتها، مسئولیتپذیری و اعتماد را نیز میآموزند.
تجربۀ کشورها نشان میدهد حتی در شرایط جنگ، بحران امنیتی یا همهگیری، آموزش حضوری بهطور کامل حذف نشده، بلکه بازطراحی شده است. در اوکراین، آموزش در دوران جنگ با استفاده از مدلهای ترکیبی، فضاهای امن و کلاسهای منطقهای ادامه یافت. نکتۀ مهم این تجربه آن است که آموزش بهعنوان پیوست اجتماعی حیات جامعه حفظ شد، نه صرفاً یک خدمت اداری. در ژاپن، مدرسه بخشی از نظام تابآوری اجتماعی است و حتی در بحرانها تلاش میشود حداقل ارتباط حضوری حفظ شود.
«آیندهای که در سکوت فرسوده میشود» عنوان یادداشتی است که بخشهایی از آن را خواندید. این یادداشت در شماره ۱۹۳ ماهنامه مدیریت ارتباطات منتشر شده است. میتوانید نسخه کاغذی ماهنامه را از سیمای شرق سفارش دهید.
