در واقع دیگر حیوانات بیتاریخاند و برای همین هزاران نسل از یک گاو یا اردک، مثل هم زندگی میکنند. انسان اگر هم به خودآگاهی تاریخی نرسیده باشد، اگر بودن خودش را در یک تطور تاریخی نبیند، محکوم به تکرار و بازتکرار است.
در اکنونِ ما، سوژۀ ایرانیِ مستأصل از وضعیت موجود گمان میکند که این ایدۀ «تجاوز خارجی حلال مشکلات است و کتابخوانی که معارض آن است» را در فرایندی آگاهانه بهدست آورده است. فکر میکند چون چندینبار رأی داده است و اعتراضاتش سرکوب شده، دیگر همۀ امکانات موجود خودش را خرج کرده و راهی به رهایی ندارد، جز حملۀ خارجی.
درست است که آگاهی مشکل امروز او را بالفور حل نخواهد کرد، ولی اگر این آگاهی را با خود حمل کرده بود، میدانست که بازنماییِ گذشتهای موهوم، تخطئۀ روشنفکری و حمله به آنان که زمانی انقلاب کردند، نه ایدهای برای رهایی، که در امتداد پروژۀ تثبیت نظم نوین جهانی است. میفهمید که اگرچه عاملیتی در حمله به ایران ندارد، اما بخشی از پازلی است که متجاوزان برای توجیه تجاوز خود به آن نیاز دارند.
انسانِ آگاه به اکنونِ خویش متوجه این میشود که سازوکار جهان جدید چنان است که میخواهد همهچیز را از انسان بگیرد و در ازای آن به او لذت فوری بدهد. فرهنگ دیجیتال، انسانِ آسوده را به انسانِ آگاه ترجیح میدهد. الگوریتمها معمولاً خوک راضی تولید میکنند، نه سقراط ناراضی. با این تفاسیر، اینکه طرفداران شخصی که پدر و پدربزرگش از مهمترین دشمنان آگاهی و روشنفکری بودند، به کتاب و کتابخوان دشنام بدهند، چیز عجیبی نیست.
🗞 مطلبی که خواندید بخشهایی از یادداشتی با همین عنوان است که در شماره ۱۹۲ ماهنامه مدیریت ارتباطات منتشر شده است. میتوانید نسخه کاغذی ماهنامه را از سیمای شرق سفارش دهید.
