مسیری که با جسارت سوئد در افتتاح سفارتخانهای مجازی در «سکند لایف» (۲۰۰۷) و تلاشهای اولیۀ تیم نفوذ دیجیتال آمریکا (۲۰۰۶) آغاز شد، اکنون به ستونفقرات دیپلماسی مدرن تبدیل شده است. امروز دیگر سخن از یک «انتخاب» نیست، بلکه صحبت از رویهای است که تمام مرزهای سنتی وزارتخانههای امور خارجه را درنوردیده است.
طی دهۀ گذشته، کاربست فناوریهای دیجیتال در عرصۀ دیپلماسی از حالت تکبُعدی خارج شده و به تنوعی بیسابقه دست یافته است. در قلمروِ دیپلماسی عمومی، اکنون شاهد عبور از پروتکلهای صُلب و ورود به فضای تعامل مستقیم هستیم؛ جایی که سفرای نروژ از بستر «اسکایپ» برای گفتوگوهای بیواسطه با دانشجویان بهره میبرند و فلسطین، «فیسبوک» را به پلی برای تعامل با شهروندان اسرائیلی تبدیل کرده است.
علاوه بر این، تحول دیجیتال، لایههای عملیاتی و حساس سیاست خارجی را نیز درنوردیده است؛ بهطوری که امروزه سفرای سازمان ملل برای هماهنگیهای آنی و رایزنی دربارۀ قطعنامههای پیچیده، به پلتفرمهای پیامرسان نظیر «واتساپ» روی آوردهاند. در سطحی دیگر، وزارت امور خارجۀ کنیا با بهرهگیری هوشمندانه از «توییتر»، خدمات کنسولی اضطراری را به فضایی فراتر از بوروکراسیهای سنتی منتقل کرده است. اما نقطهعطف این تحول، ورود متخصصان داده به بدنۀ دیپلماسی است.
کاربست فناوریهای نوین در دستگاههای سیاست خارجی اکنون از یک روند منطقهای به پدیدهای فراگیر و جهانی بدل شده است. حضور مستمر و نهادینۀ وزارتخانههای امور خارجۀ مصر، اردن و قطر در شبکههای اجتماعی، گواهی بر این ادغام ساختاری در خاورمیانه است. از سوی دیگر، کشورهایی نظیر کنیا، رواندا و اوگاندا با تدوین اسناد راهبردی برای تعامل دیجیتال با «دیاسپورا»، الگوی نوینی از حکمرانی فرامرزی ارائه دادهاند.
منبع: گروه تحقیقاتی دیپلماسی دیجیتال دانشگاه آکسفورد
🗞️مطلبی که خواندید بخشی از مقالهای با عنوان «معماری نوین قدرت در عصر شبکه» است که در شماره ۱۹۲ ماهنامه مدیریت ارتباطات منتشر شده است. میتوانید نسخه کاغذی ماهنامه را از سیمای شرق سفارش دهید.
